Obligacje zerokuponowe 2026 — jak działają, YTM, strategia emerytura
Obligacje zero coupon 2026: dyskonto, YTM, US Treasury STRIPS, polskie TOS/COI w akumulacji, duration, strategia LDI dla emerytury, ryzyko stóp.
Obligacje zerokuponowe 2026 — jak działają, YTM, strategia emerytura
Obligacje zerokuponowe (zero coupon bonds) to instrumenty dłużne, w których inwestor nie otrzymuje regularnych kuponów (płatności odsetkowych), lecz kupuje obligację z dyskontem poniżej nominału i otrzymuje pełen nominał w terminie zapadalności. Cała stopa zwrotu ukryta jest w różnicy między ceną zakupu a wartością wykupu. To prosta matematyka: kupujesz 100 USD STRIPS Treasury 2046 za 38 USD dzisiaj — po 20 latach otrzymujesz 100 USD. YTM = 4,9% rocznie.
W tym tekście pokazuję mechanikę zero coupon na konkretnych liczbach, omawiam jedyne polskie quasi-zerokuponowe instrumenty (TOS i EDO w trybie akumulującym), wyjaśniam czym są US Treasury STRIPS, dlaczego zero coupon są idealne do LDI (liability driven investing) i emerytury, oraz analizuję największe ryzyko — wysoką duration i wrażliwość na stopy procentowe.
Disclaimer KNF. Tekst edukacyjny, nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej. Inwestycje w obligacje długoterminowe niosą znaczne ryzyko stóp procentowych. Decyzja zależy od indywidualnej sytuacji.
TL;DR — kluczowe liczby
- Zero coupon mechanika: kup poniżej nominału, otrzymuj 100% nominału na końcu.
- Przykład US Treasury STRIPS 2046 (20Y): cena dzisiaj 38,40 USD, nominal 100 USD, YTM 4,89%.
- Polskie quasi-zerokuponowe: TOS-3 (kupon dopisywany w roku 3), EDO-10 (kupon dopisywany corocznie, wypłata kumulacyjna w roku 10) — formalnie nie są zero coupon, ale w trybie akumulującym efektywnie zachowują się podobnie dla inwestora.
- Duration zero coupon: = maturity. 20-letni STRIPS ma duration 20 lat. To maksymalna wrażliwość na zmiany stóp.
- Wrażliwość ceny: STRIPS 20Y przy wzroście stóp o 100 bp → spadek ceny ~18%. Przy spadku stóp o 100 bp → wzrost ceny ~22%.
- Belka 19% w PL: od pełnej różnicy cena wykupu - cena zakupu. Wypłacana na końcu (lub przy sprzedaży wcześniejszej).
- Idealny target: zobowiązania znane w przyszłości (emerytura, kupno mieszkania, edukacja dziecka).
Czym są obligacje zerokuponowe — definicja
Klasyczne obligacje (Conventional bonds, np. polska COI, US Treasury Note 4,5%/2034) wypłacają inwestorowi kupon co rok lub co pół roku (zwykle 2-5% wartości nominalnej) i nominał na końcu.
Zerokuponowe (zero coupon) NIE wypłacają kuponu w okresie życia. Inwestor:
- Kupuje obligację z dyskontem — np. 38 USD nominału 100 USD.
- Trzyma do zapadalności (lub sprzedaje wcześniej na rynku wtórnym).
- W terminie wykupu otrzymuje pełne 100 USD.
Cały zysk = różnica między ceną zakupu a ceną wykupu.
Wzór matematyczny
Cena obligacji zerokuponowej:
P = N / (1 + r)^t
gdzie:
- P = cena dzisiaj
- N = nominał na końcu (zwykle 100)
- r = YTM (yield to maturity, stopa zwrotu)
- t = czas do zapadalności w latach
Przykład: STRIPS Treasury 2046 (20 lat), YTM 4,89%:
P = 100 / (1,0489)^20 = 100 / 2,604 = 38,40 USD
Po 20 latach otrzymujesz 100 USD. Zysk: 61,60 USD na 38,40 USD = +160% nominalnie. CAGR = 4,89%.
Skąd biorą się zerokuponowe — historia i emitenci
US Treasury STRIPS
STRIPS = Separate Trading of Registered Interest and Principal Securities. Program uruchomiony przez US Treasury w 1985 r. umożliwił bankom "stripping" tradycyjnych obligacji Treasury — czyli rozdzielenie kuponów i kapitału na oddzielne instrumenty handlowe.
Mechanizm:
- Bank kupuje Treasury Note 10Y, np. 4% / 2036 nominał 1 000 000 USD.
- Tradycyjnie: 20 kuponów po 20 000 USD + 1 wypłata kapitałowa 1 000 000 USD.
- STRIPS: bank "rozłącza" każdy kupon i kapitał — otrzymuje 21 oddzielnych zerokuponowych obligacji o różnych terminach.
- Każdy STRIPS handluje na osobnym rynku.
Obecnie (2026) rynek STRIPS to ~250 mld USD aktywnego AUM. Wszystkie maturity od 6 miesięcy do 30 lat. Identyfikacja po CUSIP.
Polskie quasi-zerokuponowe — TOS i EDO
Polska nie ma klasycznych zerokuponowych obligacji skarbowych na rynku detalicznym (formalnie). Najbliżej zachowują się:
- TOS-3 (trzyletnia stała): kupon dopisywany corocznie do nominału, wypłata pełna na końcu. Mechanika podobna do zero coupon — inwestor nie dostaje kuponu w trakcie. Belka tylko w roku 3 przy wykupie.
- EDO-10 (10-letnia inflacja akumulująca): identycznie — kupon dopisywany do nominału, wypłata na końcu.
To NIE są formalnie zero coupon (obligacja ma kupon nominalnie określony, np. 4,75% TOS), ale efektywnie zachowuje się analogicznie — Belka tylko na końcu, kompozycja procentowa działa "brutto" w trakcie.
Inne emitenci zerokuponowych (świat)
- German Bund STRIPS (Bobl, Bunds) — Niemcy uruchomiły stripping w 1997 r. Yield 10Y STRIP 2,77% EUR.
- UK Gilt STRIPS — UK DMO oferuje stripping od 1997 r. Yield 10Y STRIP 4,52% GBP.
- Korporacyjne zero coupon — rzadkie, ale spotykane (np. Microsoft 0% / 2045 emitowane w 2020 — sztuczna konstrukcja z premium).
- Komunalne (municipal) zero coupon USA — popularne dla rezydentów USA (zwolnienie z federalnego PIT).
Yield i ceny STRIPS Treasury — pełna krzywa maj 2026
| Maturity | YTM | Cena (% nominal) | Cena za 100 USD nominal |
|---|---|---|---|
| 1Y (2027) | 4,55% | 95,65 | 95,65 USD |
| 2Y (2028) | 4,42% | 91,72 | 91,72 USD |
| 5Y (2031) | 4,38% | 80,72 | 80,72 USD |
| 10Y (2036) | 4,62% | 63,75 | 63,75 USD |
| 15Y (2041) | 4,78% | 49,72 | 49,72 USD |
| 20Y (2046) | 4,89% | 38,40 | 38,40 USD |
| 25Y (2051) | 4,95% | 29,72 | 29,72 USD |
| 30Y (2056) | 4,98% | 22,93 | 22,93 USD |
Obserwacja: krzywa STRIPS jest stroma powyżej 10Y — YTM rośnie z 4,62% (10Y) do 4,98% (30Y). To +36 bp termin premium.
Duration — kluczowe ryzyko zero coupon
Duration to średni ważony czas otrzymywania cash flows z obligacji, ale praktyczne znaczenie to wrażliwość ceny na zmiany stóp.
- Conventional bond 10Y 4% kupon: duration ~8,2 lat.
- Zero coupon 10Y: duration dokładnie 10 lat (jeden cash flow na końcu).
- Conventional bond 30Y 4% kupon: duration ~18 lat.
- Zero coupon 30Y: duration dokładnie 30 lat.
Konsekwencja: zero coupon to najwyższe duration w danej maturity, czyli najwyższa wrażliwość na stopy.
Wrażliwość na zmiany stóp — przykład STRIPS 20Y
| Zmiana stóp | Nowy YTM | Nowa cena STRIPS | Procentowa zmiana |
|---|---|---|---|
| -200 bp | 2,89% | 56,71 USD | +47,7% |
| -100 bp | 3,89% | 46,69 USD | +21,6% |
| Bez zmian | 4,89% | 38,40 USD | 0% |
| +100 bp | 5,89% | 31,72 USD | -17,4% |
| +200 bp | 6,89% | 26,33 USD | -31,4% |
| +300 bp | 7,89% | 21,94 USD | -42,9% |
To brutalna zmienność. Conventional Treasury 20Y 4% kupon przy wzroście stóp o 100 bp traci ~14% ceny — STRIPS 20Y traci ~17%. To wyższe ryzyko, ale i wyższy potencjalny zysk przy spadku stóp.
Strategia LDI — Liability Driven Investing
LDI to strategia używana głównie przez fundusze emerytalne i prywatnych oszczędzających na konkretny cel w przyszłości. Założenie: znasz wartość zobowiązania i datę — dopasowujesz zero coupon o tej dokładnie maturity.
Przykład: emerytura za 25 lat
- Wiek 40 lat, planowana emerytura 65 lat (=25 lat).
- Cel: 500 000 zł "pewnych" na emeryturę (uzupełnienie do ZUS).
- STRIPS Treasury 25Y, YTM 4,95%:
- Cena dzisiaj: 29,72 USD za 100 USD nominału.
- 500 000 zł w USD (kurs 4,00 zł/USD) = 125 000 USD do "zabezpieczenia".
- Potrzebny nominał: 125 000 USD.
- Cena dzisiaj: 125 000 × 0,2972 = 37 150 USD = 148 600 zł.
- Wpłacasz 148 600 zł dzisiaj. Za 25 lat masz 125 000 USD = 500 000 zł (przy stałym kursie USD/PLN = 4,00).
To gwarantuje 125 000 USD nominalne w roku 2051 (przy braku default US, co jest ryzykiem AAA niezerowym ale bliskim 0%). Ale:
- Ryzyko walutowe USD/PLN — kurs może być inny (50 000 USD = ~200 000 zł przy 4,00 lub 300 000 zł przy 6,00).
- Realny wynik w PLN zależy od inflacji PL.
Wariant LDI z polskimi obligacjami
- Możesz "skleić" portfel z TOS-3 trzykrotnie rolowanym (efektywnie zerokupon 9-letni) + EDO-10 dwukrotnie rolowanym (efektywnie zerokupon 20-letni).
- W IKE-Obligacyjnym (limit 23 472 zł / rok 2026) — zwolnione z Belki, idealne LDI dla emerytury PL.
Dlaczego zero coupon a nie ETF obligacyjny?
| Cecha | Zero coupon (np. STRIPS) | ETF obligacyjny (TLT, AGG) |
|---|---|---|
| Cel finansowy z datą | Idealne — wiesz dokładnie ile masz | Nie — zmienia się ciągle |
| Ryzyko reinwestycji kuponu | 0% (brak kuponu) | Realne (musi reinwestować na zmiennej stopie) |
| Duration | Stała = maturity | Zmienna (rolowanie) |
| Płynność | Niższa (rynek wtórny mniej aktywny) | Wysoka (rynek ETF) |
| TER / koszty | 0% (instrument bezpośredni) | 0,07-0,15% rocznie |
| Reinwestycja po zapadalności | Decyzja inwestora | Automatyczna w ETF |
Wniosek: dla konkretnego celu z datą (emerytura, edukacja dziecka, znany cel za 10-20 lat) zero coupon jest lepszy niż ETF. Dla portfela ogólnego (long-term wealth) ETF jest prostszy.
Procedura zakupu STRIPS Treasury z Polski
- Konto IBKR Pro (rekomendowane dla STRIPS — Saxo i DEGIRO mają ograniczoną gamę).
- W TWS wyszukaj "STRIPS" lub konkretne CUSIP.
- Wybierz maturity — np. STRIPS 15 Feb 2046 (CUSIP 912803FB80).
- Min. nominal: zwykle 100 USD nominału (jednostka), ale realnie 5 000-10 000 USD blok.
- Komisja IBKR: min 5 USD / max 0,1% wartości.
- Spread bid/ask STRIPS: typowo 5-15 bp (większy niż conventional Treasury).
- Trzymanie: brak akcji w trakcie. Brak kuponów do reinwestycji.
- Wykup: automatyczny na konto IBKR w USD w terminie zapadalności.
Koszt zakupu 10 000 USD nominału STRIPS 2046:
- Cena: 38,40% × 10 000 = 3 840 USD.
- Komisja IBKR: 5 USD.
- Spread: ~5 USD.
- Łącznie: 3 850 USD (~15 400 zł).
Za 20 lat otrzymujesz 10 000 USD nominału.
Podatek Belki 19% — szczególny przypadek zero coupon
- Belka 19% od pełnej różnicy cena wykupu - cena zakupu.
- Wypłacana w roku wykupu (nie corocznie).
- Brak corocznej Belki w trakcie życia obligacji (kompozycja "brutto").
Przykład PIT-38 dla STRIPS 2046:
- Cena zakupu 2026: 3 840 USD = (kurs 4,00) 15 360 zł.
- Cena wykupu 2046: 10 000 USD = (kurs nieznany; przyjmij 5,00) 50 000 zł.
- Zysk PLN: 34 640 zł.
- Belka 19%: 6 582 zł.
- Netto: 28 058 zł zysku.
CAGR netto: (50 000 - 6 582) / 15 360 = 282% przez 20 lat = 5,3% rocznie netto w PLN (przy założeniu kurs USD/PLN rośnie do 5,00).
Pułapka: brak ulgi za "ujemny FX"
Jeśli kurs USD/PLN spadnie z 4,00 na 3,50 — w USD masz zysk +160% (38,40 → 100), ale w PLN tylko +127%. Belka nadal liczona od różnicy w PLN po kursach NBP — czyli niższa kwota.
Najczęściej zadawane pytania
Czy polskie EDO-10 i TOS-3 to zero coupon?
Formalnie nie. Mają nominalny kupon (np. EDO 1,5% + CPI rocznie), ale w trybie akumulującym efektywnie zachowują się jak zero coupon — kupon dopisywany do nominału, Belka tylko na końcu. Dla celu LDI mogą zastąpić STRIPS.
Czy STRIPS Treasury jest bezpieczne?
Rating USA AAA. Ryzyko default praktycznie zerowe w 20-letnim horyzoncie. Główne ryzyko: stopy procentowe (duration) i walutowe USD/PLN. Nie default kredytowy.
Co lepsze: STRIPS 20Y czy conventional Treasury 20Y?
Na podstawie historycznych danych — STRIPS ma wyższe duration (=20 lat vs 14-15 dla conventional), więc większa zmienność, ale brak ryzyka reinwestycji kuponu. Dla LDI z konkretną datą — STRIPS. Dla portfela ogólnego — conventional (mniejsze duration, kupony do reinwestycji).
Czy mogę kupić STRIPS w IKE-Maklerskim?
W IKE-Maklerskim w DM PKO BP / DM Pekao możesz kupić ETF obligacyjne i akcje. STRIPS bezpośrednio — tylko jeśli DM oferuje dostęp do US Treasury direct trading (rzadko). Alternatywnie zero coupon ETF (BIL, SHV nie są zero, ale ZROZ to ETF zero coupon ultra-long).
Czy mogę śledzić zero coupon w Freenance?
Tak — Freenance obsługuje STRIPS i polskie EDO/TOS w trybie akumulującym jako klasę "zero coupon / akumulujące". Tracker automatycznie liczy bieżącą wartość (mark-to-market) na podstawie aktualnej YTM oraz przewidywaną wartość wykupu w PLN przy danym kursie.
Dalsza lektura
How many months could you live without working?
See your Freedom Runway — free